TUĞBA KAYKAL
  Güncelleme: 21-03-2022 21:38:00   21-03-2022 21:37:00

BİR FABRİKADAN FAZLASI

Mirasımız Olan Sümerbank Basma Fabrikası'na

 

 

 

Bir Basma Fabrikamız vardı. 11 Temmuz 1933'te Sümerbank adını alan, 25 Ağustos 1935'te temeli atılan, 9 Ekim 1937'de muhteşem törenle açılan bir fabrika. Mustafa Kemal Atatürk'ün elinde altın anahtar. Fabrikayı açtığı zaman.

 

 

 

Neydi bu Sümerbank? Neydi bu Basma?

 

 

 

13.500 nüfus. O dönemin Aydın ve Denizli nüfusundan daha fazla bir şehirdi Sümerbank.

 

 

 

Bir fabrikadan fazlasıydı. Bir okuldu, kültür merkeziydi, sosyalleşme aracıydı, çalışmalar yapılan bir laboratuvardı.

 

 

 

İşçiler için okuma-yazma kursu olan bir fabrika hayal ediyorum, içinde çocuklar olan okul hayal ediyorum, bir kütüphane, döküm atölyesi, hastane, eczane, alışveriş merkezi, fırın, hamam hayal ediyorum. Sineması, tiyatrosu olan, bando takımı, gazetesi, müziği, özel radyosu olan, spor kursları olan, güreşinden tut tenisine kadar bir fabrika hayal ediyorum. Aile çay bahçesi, havuz, oyun sahası, balo salonu olan bir fabrika hayal ediyorum. Sadece bu fabrika için yapılan bir tren hattı hayal ediyorum. Elektriğin fazla olmadığı zamanlarda kendi elektriğini kendi üreten bir fabrika hayal ediyorum. Fabrika parçalarını dahi kendi yapan, halkın fabrikasını hayal ediyorum.

 

 

 

Yurtdışından teknisyenlerin gelip benim gibi hayran kaldığı bir yerdi burası. İşte; bu hayallerin gerçek olduğunu belki göremedim ama biliyorum ve okuyorum. Ekonomik özgürlüğümüzdü bizim bu fabrika ve daha binlerce işçinin ekmeğini kazandığı yer. Basılan basmaların eşi benzerinin olmadığı yer. Türkiye'nin dört köşesine gönderilen ve herkesin heyecanla çeşit çeşit basmaları almak istedikleri yer.

 

 

 

Gaffur'un çizgili pijaması, Azra Akın'ın dünya güzeli olduğunda üzerine giydiği çiçekli basma kıyafet. Hepsi Sümerbank eseri.

 

 

 

Gelelim gördüklerimden bahsetmeye. Bizzat yerinden. Saymakla bitmeyecek belki, yazmakla da kalemin ucu tükenecek. Ama yine de anlatmak boynumun borcu diyeceğim.

 

 

 

Fabrikanın kapısından girince başlıyor macera. Adım attığım yerler tarih kokuyor. Araştırdıklarımı düşünüyorum, okuduklarım geliyor aklıma. Ata'mın girişini hayal ediyorum. Hayali bile güzel geliyor. Odalardan başlıyoruz gezmeye. Tabi odalar düzenlenmiş. Bulunan materyaller gün yüzüne çıkarılmaya çalışılıyor.

 

 

 

Odanın biri resimlerle kaplıydı. Rus ressamların yaptıkları. Hepsi orijinal. Resimlerini buraya getirip sergilemişler. Bizi de takdir etmişler. Şehir içinde şehrimiz varmış çünkü. Haklılar takdir etmekle.

 

 

 

Tuğlalardan tut rögar kapaklarına kadar bütün materyallerde Sümerbank amblemi vardı. Tornasından tut tahtasına kadar birçok atölyeleri olan bu yerin Kocaoğlan adında büyük bir tornası mevcut olup savaş anında bomba ve silah yapımında kullanılıyormuş. Sandalyeler dahi kişinin rahatına uygun bir şekilde yapılmış. Tencereden lamba bile yapılmış ki hala çalışıyor.

 

 

 

Herkesin giriş çıkışını tutan bir saat, hastanenin hasta kayıt defterleri... Yapılan her şeyin kaydının tutulduğu bir fabrika.

 

 

 

1948'de Cumhuriyet sonrası bestelenen ilk Türk operası Özsoy Destanı’nı oynayan Sümerbanklılar için fabrika, bir fabrikadan çok her şeydi. Fotoğraflar, arşivler bunu gösteriyordu bana.

 

 

 

Kataloglar vardı. Toplam 53 bin adet kumaş. Hepsi birbirinden güzel. O zamanın imkânı ile mükemmel bir tasarım. Bir sürü numuneler. Kumaş ve boya numuneleri. Elime aldığımda kalbim çarpıyor. Hayran kalıyorum.

 

Kendi elektrik ve su ihtiyacını karşılayabilmesi için su ve elektrik santralleri olan fabrikada ilk yıl yaklaşık 9 milyon metre basma, 145 ton iplik üretilmiş. Kendi kendini geliştirmek bu olsa gerek.

 

 

 

Bir kız resim yarışmasında 1. oluyor ve ona hediye olarak basma etek veriliyor. Babaannem anlatırdı. Köyde basmalar gelecek diye sevinçten uyuyamazlarmış. "Rengarenk olurdu. Öyle güzeldi ki ağarmazdı [solmazdı] bile" der.

 

 

 

Şırıngalar, iğneler, serumlar makaslar... Birçok sağlık malzemeleri dolu dolu; daha dolaplarda duruyor. Adeta bizi bekliyor görülmek istercesine. Gaz maskeleri bile mevcut.

 

Evet, öyle güzel insan gücümüz vardı bizim.

 
 
 
 
 

11 Ocak 2002. Yerinde dursa da aslında tamamen yok olup gitmiş, kalanlarla korunmaya çalışan devasa bir mirası emanet eden, bize koca bir şehir bırakan Atatürk'e, Sümerbank çalışanlarına ve muhtarlara ilkokul öğrencilerine dağıtılması için ücretsiz kloze önlük dağıtan Sümerbank memurlarına çok şey borçluyuz.

 
  FACEBOOK YORUM
Yorum

  YAZARIN DİĞER YAZILARI

PUAN DURUMU
Takım O G M B A Y P AV
1 Trabzonspor 38 23 3 12 69 36 81 +33
2 Fenerbahçe 38 21 7 10 73 38 73 +35
3 Konyaspor 38 20 10 8 66 45 68 +21
4 Başakşehir FK 38 19 11 8 56 36 65 +20
5 Alanyaspor 38 19 12 7 67 58 64 +9
6 Beşiktaş 38 15 9 14 56 48 59 +8
7 Antalyaspor 38 16 11 11 54 47 59 +7
8 Fatih Karagümrük 38 16 13 9 47 52 57 -5
9 Adana Demirspor 38 15 13 10 60 47 55 +13
10 Sivasspor 38 14 12 12 52 50 54 +2
11 Kasımpaşa 38 15 15 8 67 57 53 +10
12 Hatayspor 38 15 15 8 56 60 53 -4
13 Galatasaray 38 14 14 10 51 53 52 -2
14 Kayserispor 38 12 15 11 54 61 47 -7
15 Gaziantep FK 38 12 16 10 48 56 46 -8
16 Giresunspor 38 12 17 9 41 47 45 -6
17 Çaykur Rizespor 38 10 22 6 44 71 36 -27
18 Altay 38 9 22 7 39 57 34 -18
19 Göztepe 38 7 24 7 40 77 28 -37
20 Yeni Malatyaspor 38 5 28 5 27 71 20 -44
Takım O G M B A Y P AV
1 MKE Ankaragücü 36 21 8 7 56 31 70 +25
2 Ümraniyespor 36 21 8 7 64 37 70 +27
3 Bandırmaspor 36 19 12 5 56 34 62 +22
4 İstanbulspor 36 17 10 9 57 40 60 +17
5 BB Erzurumspor 36 16 10 10 55 44 58 +11
6 Eyüpspor 36 15 9 12 56 44 57 +12
7 Samsunspor 36 13 11 12 54 46 51 +8
8 Boluspor 36 14 14 8 42 44 50 -2
9 Manisa FK 36 14 15 7 45 44 49 +1
10 Tuzlaspor 36 13 13 10 45 44 49 +1
11 Denizlispor 36 14 15 7 46 50 49 -4
12 Keçiörengücü 36 13 14 9 45 47 48 -2
13 Gençlerbirliği 36 14 16 6 44 54 48 -10
14 Adanaspor 36 12 15 9 40 44 45 -4
15 Altınordu 36 14 19 3 45 62 45 -17
16 Kocaelispor 36 12 16 8 40 49 44 -9
17 Bursaspor 36 12 16 8 43 53 44 -10
18 Menemenspor 36 8 14 14 42 57 38 -15
19 Balıkesirspor 36 3 30 3 26 77 12 -51
Takım O G M B A Y P AV
1 Eyüpspor 38 28 2 8 82 25 92 +57
2 Sakaryaspor 38 21 5 12 74 35 75 +39
3 Kırşehir Belediyespor 38 21 8 9 57 32 72 +25
4 Kırklarelispor 38 19 6 13 60 32 70 +28
5 Van Spor 38 21 11 6 59 35 69 +24
6 Bodrumspor 38 18 11 9 80 48 63 +32
7 Etimesgut Belediyespor 38 18 13 7 63 36 61 +27
8 Karacabey Belediyespor 38 15 12 11 52 41 56 +11
9 Turgutluspor 38 16 16 6 44 56 54 -12
10 Serik Belediyespor 38 13 11 14 51 48 53 +3
11 Pendikspor 38 15 16 7 66 53 52 +13
12 Pazarspor 38 15 18 5 60 64 50 -4
13 Tarsus İdman Yurdu 38 13 15 10 56 55 49 +1
14 Bayburt Özel İdare Spor 38 14 18 6 52 61 48 -9
15 Sivas Belediyespor 38 11 14 13 63 58 46 +5
16 1922 Konyaspor 38 11 18 9 47 49 42 -2
17 Kastamonuspor 38 8 18 12 31 58 36 -27
18 Elazığspor 38 10 22 6 61 90 33 -29
19 Mamak FK 38 6 26 6 32 121 24 -89
20 Kardemir Karabükspor 38 1 34 3 16 109 3 -93
Takım O G M B A Y P AV
1 Diyarbekirspor 30 20 2 8 43 18 68 +25
2 1928 Bucaspor 30 20 3 7 58 18 67 +40
3 Yeşilyurt Belediyespor 30 17 8 5 50 27 56 +23
4 Ofspor 30 14 5 11 43 31 53 +12
5 Arnavutköy Belediye 30 13 8 9 40 29 48 +11
6 Edirnespor 30 12 9 9 34 31 45 +3
7 Belediye Derincespor 29 10 9 10 38 29 40 +9
8 Artvin Hopaspor 30 10 11 9 41 44 39 -3
9 Fatsa Belediyespor 30 10 12 8 22 31 38 -9
10 Kızılcabölükspor 30 9 11 10 34 33 37 +1
11 Nevşehir Belediyespor 30 9 14 7 31 31 34 0
12 Çankaya FK 30 10 16 4 28 48 34 -20
13 1877 Alemdağspor 30 9 15 6 37 48 33 -11
14 Antalya Kemerspor 30 7 17 6 27 50 27 -23
15 Payasspor 29 5 16 8 29 53 23 -24
16 Manisaspor 30 1 20 9 22 56 12 -34
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 22/05/2022 Hatayspor 4 - 1 Giresunspor
 22/05/2022 Adana Demirspor 7 - 0 Göztepe
 22/05/2022 Fatih Karagümrük 0 - 1 Alanyaspor
 22/05/2022 Başakşehir FK 3 - 1 Trabzonspor
 21/05/2022 Beşiktaş 1 - 1 Konyaspor
 21/05/2022 Yeni Malatyaspor 0 - 5 Fenerbahçe
 21/05/2022 Altay 2 - 4 Kasımpaşa
 21/05/2022 Sivasspor 2 - 1 Kayserispor
 20/05/2022 Antalyaspor 1 - 1 Galatasaray
 20/05/2022 Gaziantep FK 2 - 0 Çaykur Rizespor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 21/05/2022 Bursaspor 1 - 0 Menemenspor
 21/05/2022 Kocaelispor 4 - 1 Adanaspor
 21/05/2022 Gençlerbirliği 2 - 4 Ümraniyespor
 21/05/2022 Keçiörengücü 1 - 2 MKE Ankaragücü
 20/05/2022 Denizlispor 4 - 0 BB Erzurumspor
 20/05/2022 İstanbulspor 0 - 0 Bandırmaspor
 20/05/2022 Balıkesirspor 0 - 3 Eyüpspor
 20/05/2022 Tuzlaspor 2 - 4 Samsunspor
 20/05/2022 Boluspor 2 - 1 Altınordu
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 07/05/2022 Somaspor 0 - 0 İnegölspor
 07/05/2022 Bodrumspor 1 - 2 Adıyaman FK
 07/05/2022 Van Spor FK 4 - 2 Niğde Anadolu FK
 07/05/2022 Sivas Belediyespor 1 - 0 Sakaryaspor
 07/05/2022 Çorum FK 3 - 2 Afjet Afyonspor
 07/05/2022 Bayburt Özel İdare Spor 1 - 0 Ergene Velimeşe
 07/05/2022 Sarıyer 3 - 1 Diyarbekir Spor
 07/05/2022 Ankaraspor 0 - 0 1461 Trabzon FK
 07/05/2022 Kahramanmaraşspor 0 - 1 Turgutluspor
 07/05/2022 Serik Belediyespor 1 - 0 Etimesgut Belediyespor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 07/05/2022 Elazığspor 1 - 0 Fatsa Belediyespor
 07/05/2022 Kahta 02 Spor 6 - 0 Başkent Gözgözler Akademi FK
 07/05/2022 Nevşehir Belediyespor 3 - 3 Bergama Belediyespor
 07/05/2022 Batman Petrolspor 2 - 1 Arnavutköy Belediye
 07/05/2022 Sancaktepe FK 0 - 2 Artvin Hopaspor
 07/05/2022 Hendek Spor 0 - 1 Bursa Yıldırımspor
 07/05/2022 1954 Kelkit Bld.Spor 0 - 2 Karaman Futbol Kulübü
 07/05/2022 Çatalcaspor 1 - 0 Osmaniyespor FK
 07/05/2022 Erbaaspor 1 - 4 Belediye Kütahyaspor
ŞANS OYUNLARI
YUKARI